«اوتانازیا» euthanasia واژه یونانی است كه «او» eu به معنای خوب و «تانازیا» Thanatos به معنای مرگ است و خاتمه دادن به زندگی یك نفر، «اوتانازیا» نامیده می‌شود.

اوتانازیا با حذف تجهیزات پزشكی و وسایل حمایتی از بیمار و خاتمه دادن به حیات وی صورت می‌گیرد، مثلا با قطع داروها، یا خاموش كردن دستگاه‌های تنفسی از بیمار.

در برخی موارد، مرگ بیمار به درخواست خود او انجام می‌شود، یعنی فرد بیماری كه از درمان خود ناامید شده و از این كه در آینده نزدیك می‌میرد، اطلاع دارد از پزشك خود درخواست می‌نماید تا سریع‌تر به حیات او خاتمه داده شود.

امروزه، در كشور هلند، به چنین بیمارانی كه امیدی به بهبودی آنها وجود ندارد یا خودشان درخواست مرگ زودرس می‌نمایند، كمك‌های فراوانی می‌شود.

مجلس سنای هلند در سال 2001 قانون اوتانازیا را تصویب و شرایطی را برای خاتمه بخشیدن به حیات بیماران مقرر كرده است كه برخی از این شرایط عبارتند از:

- پزشك باید یقین داشته باشد كه بیمار با اراده خود تصمیم به مرگ زودرس گرفته است.

- بیمار باید بر درخواست خود اصرار ورزد.

- بیمار باید درخواست خود را صریحا و كتبا اعلام كند.

- بیمار باید از نظر فكری و روانی در وضعیت سالم و طبیعی قرار داشته باشد.

- بیمار درمان پذیر نبوده و رنج و درمان ناشی از بیماری غیر قابل تحمل باشد.

- بیش از یك پزشك وضعیت بیمار را بررسی كرده باشد.

- بیمار باید ابتدائا خودش تقاضای اوتانازیا كرده باشد نه این كه پزشك یا بستگان، او را راهنمایی كنند.

در قوانین ایران، اوتانازیا یا خاتمه بخشیدن به حیات بیماران به صراحت منع نشده است، ولی با توجه به برخی مواد قانونی، باید نتیجه گرفت كه چنین عملی جرم بوده و مجازات خواهد داشت. با این توضیح كه: در صورتی كه پزشكی با اذن و رضایت بیمار، سرمی كه حیات بیمار به آن بستگی دارد را از دست او خارج نماید و مرگ بیمار را تسریع بخشد، مرتكب «قتل» شده است.

اگر بیماری كه دچار بیماری سخت و لاعلاجی است، از پزشك خود درخواست كند تا با بیرون كشیدن سرم، به حیات او خاتمه بخشد و پزشك نیز به درخواست بیمار خود عمل نماید، در این صورت عمل پزشك جرم قتل عمدی بوده و قابل تعقیب و مجازات می‌باشد، زیرا طبق مواد قانونی‌ «در مواردی كه قاتل با انجام كاری، قصد كشتن شخص معینی را دارد، خواه آن كار نوعا كشنده باشد یا نباشد، ولی در عمل سبب قتل شود، این عمل قتل عمد خواهد بود.»

در این مثال، پزشك با خارج كردن سرم از دست بیمار عملی انجام داده كه نوعا كشنده بوده و در عمل نیز موجب قتل بیمار شده، لذا عمل وی هر چند با رضایت بیمار بوده، قتل عمدی محسوب می شود و مستوجب قصاص می‌باشد.

با وجود این كه در بعضی جوامع، اوتانازیا یا مرگ از روی ترحم اتفاق می‌افتد و عقاید مخالف و موافق فراوانی پیرامون آن وجود دارد، ولی هنوز اتفاق‌نظر كلی در خصوص صحیح یا خلاف بودن این عمل در جهان به وجود نیامده است و برخی كشورها در تایید اوتانازیا و برخی دیگر برای رد و محكوم كردن آن قانون تصویب کرده اند. برخی كشورها نیز ‌در این‌خصوص سكوت كرده اند و حكم این قضیه را تنها می‌توان با استنباط از سایر قوانین به دست آورد.

الهه فلا‌حی - كارشناس ارشد حقوق

روزنامه جام جم